{"id":541,"date":"2024-11-12T02:22:01","date_gmt":"2024-11-12T02:22:01","guid":{"rendered":"https:\/\/amigalink.com\/?p=541"},"modified":"2024-11-12T02:26:34","modified_gmt":"2024-11-12T02:26:34","slug":"ten-goi-cua-dao-cong-giao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/amigalink.com\/?p=541","title":{"rendered":"T\u00ean G\u1ecdi C\u1ee7a \u0110\u1ea1o C\u00f4ng Gi\u00e1o"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e2u nh\u1eafc nh\u1edf nhau th\u01b0\u1eddng nghe l\u00e0 g\u1eb7p nhau \u0111\u1eebng n\u00ean th\u1ea3o lu\u1eadn c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o. Hai l\u00e3nh v\u1ef1c \u1ea5y d\u1ec5 g\u00e2y ra nh\u1eefng cu\u1ed9c tranh c\u00e3i dai d\u1eb3ng. Nh\u01b0ng ngo\u00e0i hai l\u00e3nh v\u1ef1c \u1ea5y th\u00ec c\u00f3 g\u00ec \u0111\u1ec3 b\u00e0n lu\u1eadn? Ch\u1eb3ng l\u1ebd n\u00f3i nh\u1eefng chuy\u1ec7n \u0103n ch\u01a1i t\u00e0o lao ch\u1eb3ng \u00edch l\u1ee3i g\u00ec cho ai. \u0110\u1ecdc email c\u1ee7a b\u1ea1n b\u00e8, l\u01b0\u1edbt xem c\u00e1c trang Web th\u00ec c\u0169ng ch\u1ec9 th\u1ea5y ph\u1ea7n l\u1edbn thu\u1ed9c hai l\u00e3nh v\u1ef1c \u1ea5y: ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o. M\u00e0 th\u1ea5y nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft sai nhi\u1ec1u h\u01a1n b\u00e0i vi\u1ebft \u0111\u00fang th\u00ec l\u00e0m sao l\u1eb7ng thinh \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u00ec v\u1eady m\u1edbi c\u00f3 b\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y, kh\u00f4ng ngo\u00e0i m\u1ee5c \u0111\u00edch gi\u00fap \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh nh\u1eefng suy ngh\u0129 kh\u00f4ng \u0111\u00fang v\u1ec1 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Khi vi\u1ebft v\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o, g\u1ecdi t\u00ean t\u00f4n gi\u00e1o, ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi t\u00ean theo hai c\u00e1ch:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1. T\u00ean v\u1ecb gi\u00e1o ch\u1ee7,&nbsp; nh\u01b0 \u0111\u1ea1o Kh\u1ed5ng (hay Kh\u1ed5ng Gi\u00e1o), \u0111\u1ea1o L\u00e3o, \u0111\u1ea1o Kit\u00f4, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt, \u0111\u1ea1o B\u00e0LaM\u00f4n,\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2. T\u00ean t\u1eeb n\u01a1i xu\u1ea5t ph\u00e1t, nh\u01b0 \u1ea4n Gi\u00e1o (\u0111\u1ebfn t\u1eeb \u1ea4n \u0110\u1ed9), Anh Gi\u00e1o (\u0111\u1ebfn t\u1eeb Anh Qu\u1ed1c), Do Th\u00e1i Gi\u00e1o (t\u1eeb Do Th\u00e1i),\u2026<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"216\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/amigalink.com\/wp-content\/uploads\/catholic.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-543\" srcset=\"https:\/\/amigalink.com\/wp-content\/uploads\/catholic.jpg 300w, https:\/\/amigalink.com\/wp-content\/uploads\/catholic-150x108.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ri\u00eang v\u1ec1 \u0111\u1ea1o C\u00f4ng Gi\u00e1o La M\u00e3 (Roman Catholic) th\u00ec c\u00f3 nh\u1eefng t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o, C\u00f4ng Gi\u00e1o, Kit\u00f4 Gi\u00e1o, Giat\u00f4 Gi\u00e1o (c\u00f3 s\u00e1ch c\u0169 vi\u1ebft l\u00e0 Dat\u00f4 Gi\u00e1o),\u2026 Ngu\u1ed3n g\u1ed1c nh\u1eefng ch\u1eef n\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, t\u1eeb \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u00f3?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o l\u00e0 \u0111\u1ea1o c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1edd Thi\u00ean Ch\u00faa. C\u00f4ng Gi\u00e1o t\u1eeb ch\u1eef Catholic (Catholic c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ph\u1ed5 bi\u1ebfn, r\u1ed9ng l\u01b0\u1ee3ng, kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u1ee7a c\u00f4ng ch\u00fang nh\u01b0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi l\u1ea7m). Kit\u00f4 gi\u00e1o l\u00e0 \u0111\u1ea1o do \u0111\u1ea5ng Christ l\u1eadp ra. Ch\u1eef Giat\u00f4 Gi\u00e1o l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u g\u1ecdi \u0111\u1ea1o Catholic. N\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ea1o do \u00f4ng Giat\u00f4 l\u1eadp ra.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Ngu\u1ed3n g\u1ed1c ch\u1eef Gia T\u00f4 Gi\u00e1o<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u1ede \u0111\u00e2y ch\u1ec9 ch\u00fa tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn nh\u00f3m ch\u1eef Giat\u00f4 Gi\u00e1o. Trong th\u1eddi gian \u0111\u1ea7u ti\u00ean khi \u0111\u1ea1o Thi\u00ean Ch\u00faa du nh\u1eadp Vi\u1ec7t Nam, c\u0169ng l\u00e0 l\u00fac ch\u1eef Qu\u1ed1c Ng\u1eef c\u00f2n ph\u00f4i thai, n\u00ean khi g\u1eb7p ch\u1eef ngo\u1ea1i qu\u1ed1c ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng t\u00ecm xem T\u00e0u phi\u00ean \u00e2m ra sao r\u1ed3i m\u00ecnh phi\u00ean \u00e2m l\u1ea1i t\u1eeb ch\u1eef T\u00e0u \u0111\u1ec3 d\u00f9ng. Ng\u00e0y nay th\u00f3i quen n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eefa, v\u00ec ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi ng\u00f4n ng\u1eef, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i m\u01b0\u1ee3n ch\u1eef T\u00e0u n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 th\u00e0nh ph\u1ed1 San Francisco \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u phi\u00ean \u00e2m (\u820a\u91d1\u5c71), r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef gia c\u1ee7a ta phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 C\u1ef1u Kim S\u01a1n. Washington \u0111\u01b0\u1ee3c phi\u00ean \u00e2m (\u534e\u76db\u987f) th\u00e0nh Hoa Th\u1ecbnh \u0110\u1ed1n, New York phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 N\u1eefu \u01af\u1edbc (\u7ebd\u7ea6),v.v\u2026 Ch\u00fang ta d\u00f9ng m\u00e3i th\u00e0nh quen. Nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 ch\u1eef kh\u00f4ng c\u00f2n d\u00f9ng n\u1eefa, ho\u1eb7c \u00edt d\u00f9ng, nh\u01b0 th\u00e0nh ph\u1ed1 Paris \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u phi\u00ean \u00c2m th\u00e0nh ra Ba-Li (\u5df4\u9ece) v\u00ec ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u kh\u00f4ng \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2m r (r\u1edd), r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t phi\u00ean \u00e2m th\u00e0nh Ba L\u00ea. V\u1ec1 sau nh\u1eefng ch\u1eef phi\u00ean \u00e2m theo ki\u1ec3u n\u00e0y b\u1ecb coi l\u00e0 d\u1ecb h\u1ee3m v\u00e0 d\u1ea7n d\u1ea7n b\u1ecb qu\u00ean \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">J\u00e9su (Jesus) l\u00e0 t\u00ean c\u1ee7a v\u1ecb gi\u00e1o ch\u1ee7, ng\u01b0\u1eddi l\u1eadp n\u00ean \u0111\u1ea1o Thi\u00ean Ch\u00faa, c\u00f3 bi\u1ec7t hi\u1ec7u l\u00e0 Christos (hay Christ). Ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u phi\u00ean \u00e2m ch\u1eef J\u00e9su th\u00e0nh Y\u00easu (\u8036\u7a23). Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t phi\u00ean \u00e2m t\u1eeb ch\u1eef T\u00e0u sang H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 Gia T\u00f4. C\u00f2n ch\u1eef Christos ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u phi\u00ean \u00e2m th\u00e0nh Kirisitu, nh\u01b0ng l\u1ea1i \u0111\u1ecdc l\u00e0 Ki-Li-Si-Tu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t phi\u00ean \u00e2m sang ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 C\u01a1 L\u1ee3i T\u01b0 \u0110\u1ed1c, r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 s\u1eeda l\u1ea1i l\u00e0 C\u01a1 \u0110\u1ed1c (\u57fa\u7763). R\u1ed3i c\u1ee9 th\u1ebf, d\u1ef1a theo ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u g\u1ecdi \u0111\u1ea1o n\u00e0y l\u00e0 Gia T\u00f4 Gi\u00e1o hay C\u01a1 \u0110\u1ed1c Gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa gi\u00e1o \u0111\u00e3 \u0111em \u0111\u1ea1o n\u00e0y v\u00e0o Vi\u1ec7t Nam, s\u1eed d\u1ee5ng ch\u1eef N\u00f4m r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 s\u00e1ng ch\u1ebf ch\u1eef Qu\u1ed1c Ng\u1eef \u0111\u1ec3 Vi\u1ec7t h\u00f3a nh\u1eefng ch\u1eef ngo\u1ea1i qu\u1ed1c: J\u00e9su l\u00e0 Gi\u00easu, Christ l\u00e0 Khirixit\u00f4 hay Kirixit\u00f4, vi\u1ebft ng\u1eafn l\u00e0 Kit\u00f4. J\u00e9su hay Gi\u00easu l\u00e0 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi l\u1eadp \u0111\u1ea1o, v\u00e0 bi\u1ec7t hi\u1ec7u c\u1ee7a \u00f4ng Gi\u00easu l\u00e0 Kit\u00f4 (Christ). \u0110\u1ea1o c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tin v\u00e0o \u0111\u1ea5ng Kit\u00f4 th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 Kit\u00f4 Gi\u00e1o. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o n\u00e0y th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Kit\u00f4 h\u1eefu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng theo \u0111\u1ea1o Kit\u00f4 th\u00ec kh\u00f3 bi\u1ebft g\u1ecdi \u0111\u1ea1o c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 g\u00ec. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111i t\u00ecm t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ee7a T\u00e0u v\u00e0 phi\u00ean \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t \u0111\u1ec3 g\u1ecdi \u0111\u1ea1o \u1ea5y l\u00e0 Giat\u00f4 Gi\u00e1o hay C\u01a1 \u0110\u1ed1c Gi\u00e1o. C\u1ea3 hai t\u00ean n\u00e0y, ng\u00e0y nay \u0111\u00e3 mang \u00fd ngh\u0129a kh\u00e1c. C\u01a1 \u0110\u1ed1c Gi\u00e1o l\u00e0 \u0111\u1ea1o th\u1edd \u0111\u1ea5ng Christ nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Catholic. T\u00ean Vi\u1ec7t Nam c\u1ee7a Catholic th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Gia T\u00f4 Gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00f3m l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1ea1o Catholic th\u00ec g\u1ecdi \u0111\u1ea1o \u1ea5y l\u00e0 Kit\u00f4 Gi\u00e1o hay Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o. Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eabn g\u1ecdi l\u00e0 Gia T\u00f4 Gi\u00e1o. Khi g\u1ecdi \u0111\u1ea1o ng\u01b0\u1eddi ta v\u1edbi t\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u00fang, th\u00ec nh\u1eefng g\u00ec vi\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u1ea5y s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ednh thuy\u1ebft ph\u1ee5c, ho\u1eb7c b\u1ecb xem l\u00e0 vi\u1ebft nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 m\u00ecnh kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u01b0\u1eddng t\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">N\u00f3i V\u1ec1 B\u1ed1n Ch\u1eef Gia T\u00f4 T\u1ea3 \u0110\u1ea1o hay Gia T\u00f4 T\u00e0 Gi\u00e1o<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gia T\u00f4 T\u1ea3 \u0110\u1ea1o hay Gia T\u00f4 T\u00e0 Gi\u00e1o, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng \u0111\u1ea1o C\u00f4ng Gi\u00e1o \u0111\u1eb7t cho. C\u00e1c th\u1eddi \u0111\u1ea1i d\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u nh\u00e0 Nguy\u1ec5n, \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00e1c chi\u1ebfn d\u1ecbch b\u00e1ch h\u1ea1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi truy\u1ec1n gi\u00e1o v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o. C\u00e1c Kit\u00f4 h\u1eefu c\u00f3 bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng? Th\u01b0a, h\u1ecd bi\u1ebft r\u1ea5t r\u00f5. H\u1ecd b\u1ecb ch\u1ebf di\u1ec5u; h\u1ecd b\u1ecb s\u1ec9 nh\u1ee5c; h\u1ecd b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p; h\u1ecd b\u1ecb h\u00e0nh quy\u1ebft; h\u1ecd ch\u1ecbu ch\u1ebft. Nh\u01b0ng h\u1ecd kh\u00f4ng b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00e1ch Th\u00e1nh Gi\u00e1o Y\u1ebfu L\u00fd Qu\u1ed1c Ng\u1eef c\u1ee7a gi\u00e1m m\u1ee5c Pierre Joseph-George Pigneau de B\u00e9haine, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 Gi\u00e1m M\u1ee5c d\u2019Adran, t\u00ean Vi\u1ec7t g\u1ecdi l\u00e0 Gi\u00e1m M\u1ee5c B\u00e1 \u0110a L\u1ed9c bi\u00ean so\u1ea1n v\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m 1774 v\u1edbi b\u1ea3n vi\u1ebft tay, t\u00e1i b\u1ea3n n\u0103m 1837, in m\u1ed9c b\u1ea3n. M\u1edbi \u0111\u00e2y \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i, s\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i b\u1ea3n v\u1edbi s\u1ef1 phi\u00ean \u00e2m v\u00e0 ch\u00fa gi\u1ea3i c\u1ee7a hai \u00f4ng Y Do\u00e3n Ninh v\u00e0 L\u00ea B\u1ea3o T\u1ecbnh c\u00f9ng s\u1ef1 gi\u00fap s\u1ee9c c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 Tr\u1ea7n V\u0103n To\u00e0n v\u00e0 Linh m\u1ee5c Tr\u1ea7n V\u0103n Ki\u1ec7m, v\u00e0o n\u0103m 1998 t\u1ea1i Hoa K\u1ef3. S\u00e1ch vi\u1ebft \u1edf trang LXXVIII: <em>\u201c\u0110\u1ea1o Thi\u00ean Ch\u00faa b\u1ecb li\u1ec7t v\u00e0o lo\u1ea1i \u2018t\u1ea3 \u0111\u1ea1o\u2019 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ea1o b\u1ea5t ch\u00ednh, c\u00f2n gi\u00e1o d\u00e2n b\u1ecb mang m\u1ed9t h\u1ed5n danh \u2018d\u1eedu d\u00e2n\u2019 l\u00e0 d\u00e2n x\u1ea5u nh\u01b0 c\u1ecf l\u1ed3ng v\u1ef1c l\u00e0m h\u1ea1i l\u00faa, v\u00e0 m\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 21 (1868) m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee7y b\u1ecf\u2026\u201d. <\/em>&nbsp;Tinh th\u1ea7n b\u1ea5t khu\u1ea5t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Kit\u00f4 h\u1eefu \u0111\u00e3 gi\u00fap h\u1ecd v\u01b0\u1ee3t qua n\u1ed7i c\u00f9ng c\u1ef1c, h\u00e3i h\u00f9ng \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i vua Minh M\u1ea1ng, c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u n\u00f3i v\u1ec1 Kit\u00f4 gi\u00e1o vi\u1ebft r\u1eb1ng: \u201c<em>\u0110\u1ea1o Gia T\u00f4 l\u00e0 \u0111\u1ea1o ngo\u1ea1i lai th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o n\u01b0\u1edbc ta,\u2026 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y m\u1eaft ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m, c\u00e1m d\u1ed7 d\u00e2m \u00f4 ph\u1ee5 n\u1eef, m\u00ea ho\u1eb7c \u0111\u00e1m ngu phu, ngu ph\u1ee5 noi theo,\u2026 kh\u00f4ng th\u1edd t\u1ed5 ti\u00ean, \u00f4ng b\u00e0, cha m\u1eb9, cam t\u1ed9i b\u1ea5t hi\u1ebfu\u2026\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cu\u1ed9c b\u00e1ch h\u1ea1i \u0111\u1ea1o C\u00f4ng Gi\u00e1o t\u1eeb th\u1eddi Gia Long cho \u0111\u1ebfn T\u1ef1 \u0110\u1ee9c l\u00e0 nh\u1eefng cu\u1ed9c truy b\u1ee9c t\u1eeb l\u1ec7nh c\u1ee7a nh\u00e0 vua, xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c l\u00e0ng m\u1ea1c xa x\u00f4i, lu\u00f4n lu\u00f4n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ch\u1eef Gia T\u00f4 T\u1ea3 \u0110\u1ea1o \u0111\u1ec3 mi\u1ec7t th\u1ecb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo Kit\u00f4 Gi\u00e1o. M\u00e1u b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed5 ra t\u1eeb hai v\u1ecb, m\u1ed9t l\u00e0 linh m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u00e0 hai l\u00e0 s\u0129 quan trong Ng\u1ef1 L\u00e2m Qu\u00e2n c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u1ecb tr\u1ea3m quy\u1ebft (ch\u00e9m \u0111\u1ea7u ngay), ngay sau khi ch\u1ec9 d\u1ee5 c\u1ea5m \u0111\u1ea1o c\u1ee7a vua Minh M\u1ea1ng c\u00f4ng b\u1ed1 v\u00e0o th\u00e1ng Gi\u00eang n\u0103m 1833. H\u00e0ng tr\u0103m, h\u00e0ng ng\u00e0n Kit\u00f4 h\u1eefu, t\u1eeb c\u1ea5p l\u00e3nh \u0111\u1ea1o \u0111\u1ebfn gi\u00e1o d\u00e2n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i r\u00f9ng m\u00ecnh khi ph\u1ea3i nghe \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ch\u1eef Gia T\u00f4 T\u1ea3 \u0110\u1ea1o hay Gia T\u00f4 T\u00e0 Gi\u00e1o. N\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u1eddi b\u00e1ch h\u1ea1i v\u1edbi nh\u1eefng h\u00ecnh ph\u1ea1t t\u1eed h\u00ecnh: tr\u1ea3m quy\u1ebft, tr\u1ea3m giam h\u1eadu, tr\u1ea3m ki\u00eau, b\u00e1 \u0111ao h\u00e0nh quy\u1ebft, l\u0103ng tr\u00ec (ch\u00e9m h\u1ebft tay ch\u00e2n tr\u01b0\u1edbc khi ch\u00e9m \u0111\u1ea7u), gi\u1ea3o h\u00ecnh,\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u1ee5 Phan B\u1ed9i Ch\u00e2u \u0111\u00e3 t\u1eebng th\u1ed1t l\u00ean: <em>\u201cT\u1eeb \u0111\u1eddi L\u00ea Huy\u1ec1n T\u00f4n (1663-1671), ni\u00ean hi\u1ec7u C\u1ea3nh Tr\u1ecb \u0111\u1ebfn b\u1ea3n tri\u1ec1u T\u1ef1 \u0110\u1ee9c (1847-1883) kho\u1ea3ng nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ec1u c\u00f3 c\u00e1i t\u1ec7 c\u1ea5m d\u01b0\u01a1ng gi\u00e1o, gi\u1ebft gi\u00e1o \u0111\u1ed3. Than \u00f4i! Th\u1eddi \u0111\u1ea1i ch\u01b0a khai ho\u00e1, c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u01b0 v\u1eady, nay c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 nh\u1eafc l\u1ea1i n\u1eefa\u201d<\/em> (Vi\u1ec7t Nam Qu\u1ed1c S\u1eed Kh\u1ea3o, tr146).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00e1ch b\u00e1o Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb l\u00e2u \u0111\u00e3 tr\u00e1nh d\u00f9ng nh\u1eefng ch\u1eef Gia T\u00f4 Gi\u00e1o hay \u0111\u1ea1o Gia T\u00f4, ngo\u1ea1i tr\u1eeb nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n tr\u00edch d\u1eabn t\u1eeb nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u b\u1eaft \u0111\u1ea1o d\u01b0\u1edbi th\u1eddi nh\u00e0 Nguy\u1ec5n.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">C\u1ed9ng S\u1ea3n Khai Th\u00e1c Nh\u00f3m Ch\u1eef Gia T\u00f4 Gi\u00e1o<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u1eadp ni\u00ean 80, c\u1ed9ng s\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam cho xu\u1ea5t b\u1ea3n nh\u1eefng s\u00e1ch ti\u1ec3u thuy\u1ebft v\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o v\u1edbi m\u1ee5c \u0111\u00edch ti\u00eau di\u1ec7t t\u00f4n gi\u00e1o. \u0110\u01a1n c\u1eed, s\u00e1ch \u201c<strong>Gi\u00f2ng S\u00f4ng Th\u01a1 \u1ea4u<\/strong>\u201d c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Quang S\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n \u0111\u1ec3 b\u00f4i b\u00e1c \u0110\u1ee9c Hu\u1ef3nh Gi\u00e1o Ch\u1ee7 c\u1ee7a Gi\u00e1o H\u1ed9i Ph\u1eadt Gi\u00e1o H\u00f2a H\u1ea3o. T\u00edn \u0110\u1ed3 Ph\u1eadt Gi\u00e1o H\u00f2a H\u1ea3o ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i m\u00e3nh li\u1ec7t. Tuy \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed1n ti\u1ec3u thuy\u1ebft v\u1edbi nhi\u1ec1u h\u01b0 c\u1ea5u, ng\u1ee5y t\u1ea1o nh\u01b0ng d\u00f9ng nh\u1eefng \u0111\u1ecba danh v\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt g\u1ea7n gi\u1ed1ng s\u1ef1 th\u1eadt, n\u1eb1m trong \u00e2m m\u01b0u \u0111en t\u1ed1i c\u1ee7a \u0111\u1ea3ng c\u1ed9ng s\u1ea3n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u1ed9t s\u00e1ch kh\u00e1c, v\u1edbi t\u1ef1a l\u1edbn \u201c<strong>T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng Gia T\u00f4 B\u00ed L\u1ee5c<\/strong>\u201d v\u00e0 t\u1ef1a nh\u1ecf <em>\u201c<\/em><em>Ghi ch\u00e9p nh\u1eefng chuy\u1ec7n k\u00edn \u0111\u00e1o c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Gia T\u00f4 T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng\u201d&nbsp; <\/em>do nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Khoa H\u1ecdc X\u00e3 H\u1ed9i c\u1ee7a c\u1ed9ng s\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam, ph\u00e1t h\u00e0nh v\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o n\u0103m 1981. Trong s\u00e1ch ph\u00ea b\u00ecnh v\u0103n h\u1ecdc, nh\u00e0 v\u0103n V\u00f5 Phi\u1ebfn vi\u1ebft<em>: \u201c<\/em><em>Cu\u1ed1n Ch\u1eef n\u00f4m c\u1ee7a \u0110\u00e0o Duy Anh in 5.200 b\u1ea3n\u2026, cu\u1ed1n Th\u01a1 v\u0103n Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng Ch\u00ednh in 10.000 b\u1ea3n, m\u00e0 cu\u1ed1n T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng Gia-t\u00f4 B\u00ed L\u1ee5c in 20.500 b\u1ea3n, l\u1ebd n\u00e0o v\u00ec qu\u1ea7n ch\u00fang ham \u0111\u1ecdc b\u00ed l\u1ee5c h\u01a1n xem th\u01a1 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 hay t\u00ecm hi\u1ec3u ch\u1eef n\u00f4m!\u201d. <\/em>&nbsp;Ngo\u00e0i ra, tr\u00ean b\u00eca s\u00e1ch n\u00e0y c\u00f2n ghi \u201cl\u01b0u h\u00e0nh n\u1ed9i b\u1ed9\u201d v\u00e0 \u201cin ngo\u00e0i k\u1ebf ho\u1ea1ch\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u cho bi\u1ebft, \u0111\u00e2y l\u00e0 cu\u1ed1n ti\u1ec3u thuy\u1ebft nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef H\u00e1n, do b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Ng\u1ed9 Hi\u00ean, Nguy\u1ec5n Ho\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Am v\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Hi\u00ean h\u1ee3p so\u1ea1n, &nbsp;\u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1n b\u1ed9 nghi\u00ean c\u1ee9u thu\u1ed9c Vi\u1ec7n Khoa H\u1ecdc X\u00e3 H\u1ed9i c\u1ee7a c\u1ed9ng s\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam, t\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c Th\u1ecd d\u1ecbch ch\u00fa. \u0110\u1ebfn nay, ch\u01b0a ai th\u1ea5y nguy\u00ean b\u1ea3n ra sao. C\u1ea3 b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng t\u00e1c gi\u1ea3 s\u1ed1ng v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 18. C\u0169ng theo nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n cho bi\u1ebft, b\u1ea3n ti\u1ebfng H\u00e1n do hai gi\u00e1m m\u1ee5c Vi\u1ec7t Nam t\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Ng\u1ed9 Hi\u00ean, Nguy\u1ec5n Ho\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng vi\u1ebft d\u1edf dang v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c hai gi\u00e1o s\u0129 tr\u1ebb l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Am v\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Hi\u00ean ho\u00e0n t\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u1eb7c d\u00f9 r\u1eb1ng, s\u00e1ch nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef H\u00e1n, nh\u01b0ng n\u1ed9i dung l\u00e0 chuy\u1ec7n Vi\u1ec7t Nam, li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u201cGia T\u00f4 Gi\u00e1o\u201d. Vi\u1ebft r\u1eb1ng, hai \u00f4ng Gi\u00e1m M\u1ee5c gi\u00e0 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn nh\u1eefng l\u1ecdc l\u1eeba c\u1ee7a Gi\u00e1o H\u1ed9i C\u00f4ng Gi\u00e1o La M\u00e3 n\u00ean \u0111\u00e3 ghi ch\u00e9p l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u1eaft th\u1ea5y tai nghe. Hai \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn t\u1eadn Vatican v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u1ebft ki\u1ebfn \u0110\u1ee9c Gi\u00e1o Ho\u00e0ng. N\u01a1i \u0111\u00e2y, hai \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho xem nh\u1eefng \u201ct\u00e0i li\u1ec7u b\u00ed m\u1eadt\u201d c\u1ee7a La M\u00e3. Hai \u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh s\u1ebd b\u1ecf \u0111\u1ea1o v\u00e0 vi\u1ebft l\u1ea1i nh\u1eefng \u201c\u00e2m m\u01b0u th\u00e2m \u0111\u1ed9c\u201d c\u1ee7a Gi\u00e1o H\u1ed9i C\u00f4ng Gi\u00e1o La M\u00e3. Vi\u1ec7c ch\u01b0a th\u00e0nh th\u00ec m\u1ed9t trong hai \u00f4ng \u0111\u00e3 ra ng\u01b0\u1eddi thi\u00ean c\u1ed5. C\u00f2n m\u1ed9t \u00f4ng tu\u1ed5i \u0111\u00e3 y\u1ebfu th\u00ec may thay g\u1eb7p hai linh m\u1ee5c tr\u1ebb h\u01a1n, c\u00f3 c\u00f9ng t\u00e2m tr\u1ea1ng, \u0111\u00e3 ho\u00e0n t\u1ea5t \u2018b\u00ed l\u1ee5c\u2019 n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u00f3 ch\u1ee7 \u0111\u00edch l\u00ean \u00e1n Gi\u00e1o h\u1ed9i C\u00f4ng Gi\u00e1o La M\u00e3 l\u00e0 \u2018t\u00e0 \u0111\u1ea1o\u2019, v\u00e0 v\u1ea1ch tr\u1ea7n nh\u1eefng \u2018\u00e2m m\u01b0u \u0111en t\u1ed1i\u2019 c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o \u1ea5y. D\u00f9 nh\u00e2n v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ecba danh l\u00e0 Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0ng ph\u1ea3n ph\u1ea5t s\u1ef1 lo s\u1ee3 tr\u01b0\u1edbc m\u01b0u toan th\u00f4n t\u00ednh n\u01b0\u1edbc Trung Hoa c\u1ee7a Gia T\u00f4 Gi\u00e1o b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111em thu\u1ed1c phi\u1ec7n \u0111\u1ebfn <em>\u201cng\u1ea5m ng\u1ea7m \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c b\u1ecdn \u2018quan l\u1ea1i s\u0129 phu\u2019 khi\u1ebfn cho d\u00e2n n\u01b0\u1edbc \u1ea5y m\u00e3i m\u00e3i b\u1ecb hao m\u00f2n\u201d<\/em> (tr. 307-311).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u00f3m Giao \u0110i\u1ec3m \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i nhanh ch\u00f3ng khai th\u00e1c sau khi s\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t h\u00e0nh. Trong nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft ch\u1ed1ng C\u00f4ng Gi\u00e1o c\u1ee7a Chung Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc (Tr\u1ea7n Chung Ng\u1ecdc), Tr\u1ea7n V\u0103n Kha, L\u00ea Hi\u1ebfu Li\u00eam, L\u00fd Kh\u00f4i Vi\u1ec7t,\u2026 nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n tr\u00edch t\u1eeb s\u00e1ch \u201cT\u00e2y D\u01b0\u01a1ng Gia T\u00f4 B\u00ed L\u1ee5c\u201d v\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc tin r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n l\u1ea5y t\u1eeb s\u00e1ch t\u00e0i li\u1ec7u, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 truy\u1ec7n ch\u01b0\u1edfng c\u1ee7a T\u00e0u.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">K\u1ebft Lu\u1eadn v\u1ec1 nh\u00f3m ch\u1eef Gia T\u00f4 Gi\u00e1o&nbsp;<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u1ea5y nhi\u00eau d\u1eabn ch\u1ee9ng \u1edf tr\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 cho th\u1ea5y nh\u1eefng ch\u1eef <strong>Gia T\u00f4 gi\u00e1o<\/strong>, hay <strong>\u0111\u1ea1o Gia T\u00f4<\/strong> kh\u00f4ng c\u00f2n \u00fd ngh\u0129a b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta s\u1eed d\u1ee5ng. H\u01a1n n\u1eefa, ch\u1eef \u0111\u00fang h\u01a1n l\u00e0 Kit\u00f4 Gi\u00e1o, Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o hay C\u00f4ng Gi\u00e1o. Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t trong n\u01b0\u1edbc c\u0169ng nh\u01b0 h\u1ea3i ngo\u1ea1i l\u00e2u nay v\u1eabn g\u1ecdi \u0111\u1ea1o n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ea1o C\u00f4ng Gi\u00e1o. N\u1ebfu mu\u1ed1n tr\u00e1nh s\u1ef1 l\u1ea7m l\u1eabn v\u1edbi \u0111\u1ea1o kh\u00e1c th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 C\u00f4ng Gi\u00e1o La M\u00e3, Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o La M\u00e3, Kit\u00f4 Gi\u00e1o La M\u00e3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ai c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 tr\u00edch nh\u1eefng sai tr\u00e1i, ho\u1eb7c ph\u00ea b\u00ecnh m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0o v\u1edbi nh\u1eefng l\u00fd l\u1ebd x\u00e1c \u0111\u00e1ng. Tuy v\u1eady, ch\u00fang ta c\u0169ng n\u00ean tr\u00e1nh g\u00e2y ng\u1ed9 nh\u1eadn cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c r\u1eb1ng ta \u0111ang mi\u1ec7t th\u1ecb m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o v\u00ec d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00f4ng \u0111\u00fang. N\u1ebfu c\u00f3 ch\u1ee7 \u00fd mi\u1ec7t th\u1ecb th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec \u0111\u1ec3 n\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>S\u01a1n H\u00e0<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00e2u nh\u1eafc nh\u1edf nhau th\u01b0\u1eddng nghe l\u00e0 g\u1eb7p nhau \u0111\u1eebng n\u00ean th\u1ea3o lu\u1eadn c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o. Hai l\u00e3nh v\u1ef1c \u1ea5y d\u1ec5 g\u00e2y ra nh\u1eefng cu\u1ed9c tranh c\u00e3i dai d\u1eb3ng. Nh\u01b0ng ngo\u00e0i hai l\u00e3nh v\u1ef1c \u1ea5y th\u00ec c\u00f3 g\u00ec \u0111\u1ec3 b\u00e0n lu\u1eadn? Ch\u1eb3ng<span class=\"more-link\"><a href=\"https:\/\/amigalink.com\/?p=541\">Continue Reading<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":543,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","footnotes":""},"categories":[3,4],"tags":[],"class_list":["entry","author-admin","post-541","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-giaoduc","category-tongiao"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=541"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":544,"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/541\/revisions\/544"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amigalink.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}